Estoński CIT, nazywany formalnie ryczałtem od dochodów spółek, od kilku lat cieszy się dużą popularnością jako atrakcyjna alternatywa dla klasycznej formy rozliczania podatku dochodowego. Mechanizm odroczenia opodatkowania do momentu efektywnej dystrybucji zysków realnie wspiera płynność i reinwestycje w firmach.
Wraz z rozwojem praktyki stosowania przepisów zmniejszyła się niepewność interpretacyjna. Z naszego doświadczenia wynika, że wiele istotnych ryzyk nie wynika z samych przepisów, lecz z pozornie drobnych przeoczeń po stronie podatnika.
Brak wyodrębnienia w kapitale własnym spółki niepodzielonych zysków wypracowanych w latach poprzedzających pierwszy rok opodatkowania ryczałtem
Spółka korzystająca z estońskiego CIT zobowiązana jest do odpowiedniego dostosowania kształtu swojego bilansu poprzez wyodrębnienie w nim zysków wypracowanych w okresach poprzedzających wdrożenie estońskiego CIT.
Obowiązek ten należy spełnić nie tylko przed wejściem w ryczałt, ale także monitorować w kolejnych latach, ponieważ wypłaty zysków sprzed i po wdrożeniu estońskiego CIT podlegają odmiennym zasadom opodatkowania.
Spółka posiada udziały lub akcje na rachunkach maklerskich lub inne tytuły uczestnictwa w spółkach, także zagranicznych
Opodatkowaniu ryczałtem może podlegać wyłącznie podatnik, który nie posiada udziałów (akcji) w kapitale innej spółki lub ogółu praw i obowiązków w spółce niebędącej osobą prawną.
Podmioty gospodarcze nabywają czasem w celach inwestycyjnych tytuły uczestnictwa w spółkach lub w spółkach zagranicznych, wykorzystując do tego np. rachunki maklerskie. Z praktyki dostrzegamy, że sytuacja w której spółka „nie zauważy” lub „zapomni” o posiadaniu takich akcji, niestety się zdarza.
Ryzyko naruszenia tego warunku pojawia się nie tylko przy aktywnym inwestowaniu. Może wystąpić również np. w toku restrukturyzacji lub windykacji, gdy wierzytelność zostaje zamieniona na udziały albo akcje dłużnika.
Spółka posiada certyfikaty inwestycyjne lub uczestniczy w funduszu inwestycyjnym.
Wygenerowane nadwyżki finansowe bywają wykorzystywane do nabycia certyfikatów inwestycyjnych lub jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych.
Takie formy lokowania nadwyżek finansowych nie są dopuszczalne u podatników korzystających z ryczałtu, dlatego wymagają bieżącej kontroli po stronie osób zarządzających środkami spółki.
Brak sporządzenia śródrocznego sprawozdania finansowego w przypadku rozpoczęcia korzystania z Ryczałtu w trakcie roku.
Gdy zmiana modelu opodatkowania następuje w trakcie roku, część spółek nie identyfikuje wszystkich dodatkowych obowiązków formalnych związanych z wejściem w estoński CIT.
Takim obowiązkiem jest między innymi konieczność sporządzenia dodatkowego sprawozdania finansowego na dzień poprzedzający rozpoczęcie korzystania z nowej formy opodatkowania.
Sprawozdanie to powinno zostać sporządzone zgodnie z ustawą o rachunkowości, w wymaganej strukturze elektronicznej i z kompletem niezbędnych elementów.
Brak złożenia pod śródrocznym sprawozdaniem finansowym podpisu elektronicznego (lub niezłożenie w odpowiednim terminie) w przypadku rozpoczęcia korzystania z ryczałtu w trakcie roku.
Zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości, sprawozdanie finansowe sporządza się w postaci elektronicznej oraz opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym (podpisem z wykorzystaniem e-dowodu) przez zarówno osobę sporządzającą sprawozdanie oraz kierownika jednostki.
W praktyce zdarza się, że sprawozdanie zostało przygotowane, ale nie podpisano go prawidłowo lub w terminie, co może rodzić wątpliwości co do skutecznego wejścia spółki w estoński CIT.
Brak monitorowania wskaźnika zatrudnienia lub wliczanie do niego wspólników
Co do zasady opodatkowaniu ryczałtem może podlegać wyłącznie spółka zatrudniająca na podstawie umowy o pracę co najmniej 3 osoby w przeliczeniu na pełne etaty.
Szczególne zasady dotyczą spółek nowoutworzonych oraz tzw. małych podatników. Możliwe jest również spełnienie warunku zatrudnienia przy wykorzystaniu umów cywilnoprawnych, ale wymaga to dużej ostrożności.
Do wskaźnika nie wlicza się osób będących udziałowcami, akcjonariuszami ani wspólnikami tej spółki o czym część podatników wciąż zapomina.
Brak monitorowania wskaźnika przychodów pasywnych w spółce
Opodatkowaniu Ryczałtem podlegać może wyłącznie spółka, której mniej niż 50% przychodów z działalności osiągniętych w poprzednim roku podatkowym pochodzi z katalogu przychodów pasywnych wskazanych w art. 28j ust. 1 pkt 2 Ustawy CIT.
Do przychodów pasywnych zaliczają się m.in. wierzytelności, prawa autorskie, instrumenty finansowe, faktoring oraz wybrane transakcje z podmiotami powiązanymi o niskiej wartości dodanej.
Szczególną uwagę na ten element należy zwracać w przypadku zmiany profilu działalności bądź też w spółkach, które wykazują dużą zmienność w poziomie rozpoznawanych przychodów (np. spółki celowe/projektowe bądź spółki w fazie inwestycji, gdy nie są jeszcze generowane przychody z podstawowej działalności operacyjnej).
Podsumowanie
Celem ustawodawcy było wprowadzenie systemu opodatkowania premiującego lokalne firmy rodzinne, w których reinwestuje się zyski zamiast ich konsumpcji. Estoński CIT w dalszym ciągu pozostaje niezwykle korzystnym rozwiązaniem dla takich spółek, ale nie tylko. Naszym zdaniem wszystkie podmioty spełniające wymogi powinny przynajmniej tę formę rozważyć.
Niemniej, korzystanie z ryczałtu wymaga stałego monitorowania nie tylko rozliczeń podatkowych, lecz także decyzji inwestycyjnych, działań windykacyjnych, a także spełniania warunków formalnych.
Więcej: Estoński CIT w 2026 r. – nowe rozdanie
Autor: Michał Jasiński, Senior Konsultant w Zespole Podatkowego Doradztwa Transakcyjnego w Kancelarii Prawnej Grant Thornton
Grant Thornton to jedna z wiodących organizacji audytorsko-doradczych na świecie. W Polsce działamy od 1993 roku. Zatrudniamy zespół ponad 1000 osób, posiadamy biura w 7 kluczowych aglomeracjach, a rocznie obsługujemy ponad 2,4 tys. Klientów. Na świecie jesteśmy obecni w 147 krajach i zatrudniamy ponad 68 tys. pracowników, a historia firmy sięga 1904 roku.
