Komisja Zdrowia i Rynku Aptecznego BCC przygotowała stanowisko wobec komunikatu Komisji Europejskiej „Wzmacnianie globalnej odporności”. Kierowanie unijnych środków na budowę fabryk w krajach trzecich bez wsparcia dla reindustrializacji i re-shoringu w UE oznacza subsydiowanie przyszłych konkurentów – podkreśla Michał Modro, szef Komisji.
Komunikat KECOM(2026)197 pt. „Wzmacnianie globalnej odporności” to dokument strategiczny przyjęty 13 maja 2026 r. Nie ma on mocy powszechnie obowiązującej i nie nakłada bezpośrednich obowiązków regulacyjnych na państwa członkowskie ani przedsiębiorstwa – jednak pełni kluczową funkcję wytyczną i prawotwórczą. Określa bowiem agendę polityczną UE w zakresie zdrowia globalnego, zapowiada przyszłe inicjatywy legislacyjne (dyrektywy/rozporządzenia) i wyznacza kierunki alokacji funduszy unijnych.
KE postawiła kilka diagnoz. Najważniejsze to:
→ Postęp i nowe bariery: Komisja wskazuje na globalną poprawę zdrowia w ciągu ostatnich 25 lat (m.in. wzrost średniej długości życia o ponad 5 lat, spadek umieralności dzieci o 50% i matek o 40%). Trend ten jednak hamuje z powodu barier geopolitycznych i epidemiologicznych.
→ Geopolityzacja zdrowia: Następuje odwrót od multilateralizmu na rzecz relacji transakcyjnych. Narasta też problem finansowania – oficjalna pomoc rozwojowa (ODA) spadła z 45,8 mld EUR do 36,1 mld EUR.
→ Zależność i łańcuchy dostaw: Afryka pozostaje skrajnie uzależniona od zewnętrznych dostaw produktów medycznych (99% szczepionek, 70-90% leków). Unia chce na to odpowiedzieć m.in. poprzez instrumenty wsparcia takie jak MAV+ (budżet 2 mld EUR).
Główne uwagi Komisji Zdrowia i Rynku Aptecznego BCC
– Krajowy przemysł farmaceutyczny (reprezentowany m.in. przez PZPPF) zwraca uwagę na poważną asymetrię w podejściu do suwerenności zdrowotnej. Komunikat KE kładzie nacisk na budowanie suwerenności lekowej państw trzecich, całkowicie pomijając krytyczną zależność samej Unii Europejskiej od zewnętrznych dostawców – wskazuje Michał Modro, przewodniczący Komisji Zdrowia i Rynku Aptecznego Business Centre Club.
Udział producentów z UE w certyfikatach (CEP) dla substancji czynnych (API) spadł z 39,2% w 2020 r. do zaledwie 24,8% w 2025 r. Indie i Chiny kontrolują obecnie ok. 60% światowej wartości produkcji API. 83% krytycznych leków generycznych w UE zależy od jednego podmiotu w stopniu większym niż 60%, a 46% – w 100%. W Polsce baza produkcyjna API uległa marginalizacji: mamy tylko ok. 9 zakładów produkujących ponad 57 API z 440 w całej Europie.
– Kierowanie unijnych środków na budowę fabryk w krajach trzecich bez wsparcia dla reindustrializacji i re-shoringu w UE oznacza subsydiowanie przyszłych konkurentów – podkreśla Michał Modro.
Stanowisko Komisji
I takie też stanowisko przekazuje Komisja Zdrowia i Rynku Aptecznego BCC Ministerstwu Zdrowia ws. komunikatu Komisji Europejskiej. Najważniejsze rekomendacje to:
→ Zasada warunkowości i spójności: Projekty pomocowe (np. Global Gateway, MAV+) muszą uwzględniać interesy rynku wewnętrznego UE i współgrać z Aktem o lekach o krytycznym znaczeniu (CMA). Wspieranie innych regionów nie może odbywać się kosztem odbudowy produkcji API w Europie, w tym w Europie Środkowo-Wschodniej (EŚW).
→ Obustronna suwerenność zdrowotna: Pojęcie to powinno odnosić się także do UE poprzez aktywne wspieranie nearshoringu i reshoringu.
→ Kryteria pozacenowe w przetargach (MEAT): W zamówieniach publicznych należy odejść od kryterium najniższej ceny (które faworyzuje tańszych dostawców z Azji) na rzecz kryteriów jakościowych, bezpieczeństwa dostaw, odporności na zakłócenia oraz rygorów środowiskowych (GMP) spełnianych przez firmy z UE.
→ Rozszerzenie programu gotowości EU FAB: Instrument ten nie powinien ograniczać się tylko do szczepionek i leków innowacyjnych. Musi objąć producentów leków dojrzałych i generycznych, które generują ogromne oszczędności dla budżetów państw (np. NFZ w Polsce) i stabilizują system w kryzysie.
→ Polska jako “regionalny hub bezpieczeństwa”: W strategii geopolitycznej należy dążyć do formalnego ugruntowania roli Polski i państw wschodniej flanki UE jako hubu produkcyjno-logistycznego dla sąsiedztwa (np. Ukrainy).
→ Sprostowanie dotyczące “ReliefEU”: Analiza potwierdza, że pojęcie “program ReliefEU” użyte w dokumentacji jest poprawne i stanowi nowo wdrożony, legalny instrument pomocy humanitarnej i ochrony ludności DG ECHO, będący następcą m.in. Emergency Toolbox. Branża powinna wycofać swoje zastrzeżenia merytoryczne w tym zakresie, zgłaszając jedynie drobną korektę językową polskiego tłumaczenia.
