Związek Pracodawców Business Centre Club przedstawił Ministerstwu Finansów stanowisko dotyczące projektowanych zmian w ustawie o zdrowiu publicznym w zakresie opłaty od środków spożywczych, potocznie nazywanej „cukrową”. ZP BCC popiera cel zdrowotny tej daniny, ale wskazuje, że jej zakres i wysokość powinny być bezpośrednio powiązane z rzeczywistą zawartością cukrów w napoju.
Obowiązujący art. 12f ust. 1 pkt 1 ustawy przewiduje część stałą opłaty w wysokości 0,50 zł za litr zarówno w przypadku napoju zawierającego nie więcej niż 5 g cukrów w 100 ml, jak i napoju zawierającego w dowolnej ilości co najmniej jedną substancję słodzącą. W praktyce napój spełniający warunki oświadczenia „bez cukrów” może więc zostać objęty takim samym podstawowym obciążeniem jak napój zawierający cukry.
ZP BCC uważa, że jeżeli celem opłaty jest ograniczenie spożycia cukru, jej wysokość powinna rosnąć wraz z rzeczywistą zawartością cukrów w napoju. Nie powinno się automatycznie zrównywać napoju bez cukrów z napojem słodzonym cukrem tylko dlatego, że w pierwszym zastosowano dopuszczoną substancję słodzącą.
ZP BCC podziela potrzebę ograniczania nadmiernego spożycia cukrów wolnych. Ich nadmierna podaż może sprzyjać dodatniemu bilansowi energetycznemu, nadwadze i otyłości, a także zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2 i próchnicy. Instrument realizujący ten cel powinien jednak być proporcjonalny, przejrzysty i tak skonstruowany, aby zachęcał zarówno konsumentów, jak i producentów do rzeczywistego ograniczania cukru.
– Napoje nisko- i bezkaloryczne nie powinny zastępować wody jako podstawowego napoju. Mogą jednak stanowić praktyczną alternatywę dla napojów słodzonych cukrem. Gdy je zastępują, pozwalają ograniczyć spożycie cukru i energii bez konieczności natychmiastowej rezygnacji ze słodkiego smaku. Regulacja powinna uwzględniać ten efekt substytucyjny, zamiast go osłabiać – argumentuje Mateusz Pazdan, ekspert BCC ds. suplementów diety, żywności wzbogaconej i funkcjonalnej.
Substancje słodzące dopuszczone do stosowania w żywności w Unii Europejskiej podlegają ocenie bezpieczeństwa, a ich użycie jest ograniczone określonymi warunkami. Samo dopuszczenie substancji nie oznacza, że każdy zawierający ją produkt ma korzystny profil żywieniowy. Nie uzasadnia jednak automatycznego traktowania zastosowania słodzika jako równoważnego z obecnością cukru na potrzeby daniny, której deklarowanym celem jest ograniczanie spożycia cukru.
Ewentualne odrębne obciążenie napojów ze słodzikami powinno mieć jednoznacznie określony cel zdrowotny, podstawę naukową i ocenę proporcjonalności.
ZP BCC zwraca również uwagę, że reformulacja produktu wymaga nakładów na badania i rozwój, opracowanie receptury, testy sensoryczne i technologiczne, ocenę stabilności, dostosowanie procesu produkcji oraz zmianę oznakowania. Jeżeli napój, z którego ograniczono lub wyeliminowano cukier, pozostaje obciążony podobnie jak produkt słodzony cukrem, ustawodawca osłabia ekonomiczną motywację do reformulacji.
– Producent, który usuwa cukier z receptury, ponosi realne koszty i podejmuje ryzyko technologiczne oraz rynkowe. Polityka publiczna powinna premiować mierzalną redukcję cukru, a nie traktować zreformulowany produkt niemal tak samo jak jego wersję wyjściową – mówi Mateusz Pazdan.
Obiektywne kryteria zamiast nieostrego pojęcia „napoju dietetycznego”
ZP BCC proponuje, aby ustawa odwoływała się do obiektywnych i już funkcjonujących w prawie Unii Europejskiej kryteriów oświadczeń żywieniowych. Dla napojów kryteria te wynoszą:
- „bez cukrów” – nie więcej niż 0,5 g cukrów w 100 ml;
- „niska zawartość cukrów” – nie więcej niż 2,5 g cukrów w 100 ml;
- „niska wartość energetyczna” – nie więcej niż 20 kcal w 100 ml;
- „bez dodatku cukrów” – brak dodanych mono- lub disacharydów oraz innych środków spożywczych użytych ze względu na ich właściwości słodzące; jeżeli cukry występują naturalnie, informacja ta powinna być wskazana na etykiecie.
Zdaniem ZP BCC pełnym wyłączeniem z opłaty powinny zostać objęte co najmniej:
1) napoje spełniające warunki oświadczenia „bez cukrów”, niezależnie od zastosowania dopuszczonych substancji słodzących;
2) napoje bez dodatku cukrów, które spełniają łącznie warunki „niska zawartość cukrów” oraz „niska wartość energetyczna”, pod warunkiem że zastosowane substancje słodzące są dopuszczone w Unii Europejskiej i użyte zgodnie z warunkami ich stosowania.
ZP BCC postuluje zatem:
- powiązanie wysokości opłaty bezpośrednio i proporcjonalnie z rzeczywistą zawartością cukrów w napoju;
- rezygnację z naliczania części stałej wyłącznie z powodu zastosowania dopuszczonej substancji słodzącej;
- wprowadzenie opisanych wyżej wyłączeń dla napojów bez cukrów oraz napojów bez dodatku cukrów spełniających łącznie warunki niskiej zawartości cukrów i niskiej wartości energetycznej;
- zastąpienie nieostrego pojęcia „napoju dietetycznego” definicjami opartymi na rozporządzeniu (WE) nr 1924/2006 oraz przepisach dotyczących dodatków do żywności;
- przeprowadzenie oceny skutków regulacji uwzględniającej wpływ opłaty na reformulację, zachowania konsumentów, konkurencyjność przedsiębiorstw oraz koszty administracyjne;
- oparcie ewentualnej szerszej debaty o produktach będących źródłem cukrów wolnych na danych dotyczących ich rzeczywistego udziału w diecie, a nie wyłącznie na przynależności do jednej kategorii produktowej.
Postulowane rozwiązania nie osłabiają celu zdrowotnego ustawy. Przeciwnie, kierują najsilniejszy bodziec fiskalny tam, gdzie rzeczywista zawartość cukrów jest najwyższa, wspierają reformulację i zwiększają spójność całego systemu.
Związek Pracodawców BCC od lat postuluje, aby system danin publicznych był prostszy, bardziej przewidywalny i wewnętrznie spójny. Ma to szczególne znaczenie w przypadku opłat przedstawianych jako instrument polityki zdrowotnej. Ich cel, zakres i sposób obliczania powinny pozostawać w logicznym i mierzalnym związku z zachowaniem lub składnikiem, który ustawodawca chce ograniczać.
