Jeremy Shapiro, dyrektor programu amerykańskiego w cenionym think-tanku European Council on Foreign Relations po wyborach połówkowych w USA napisał: „Demokraci odnieśli zdecydowane zwycięstwo, ale Trump pozostaje u władzy. Europejczycy, chcąc zrozumieć, gdzie faktycznie ona spoczywa, powinni śledzić nie liczbę mandatów w Kongresie, lecz poparcie, jakim Trump cieszy się wewnątrz Partii Republikańskiej”. I zaapelował: „Wstrzymajcie się z nekrologami”.
Co się stało?
Rzeczywiście, gdy poznaliśmy wyniki tych wyborów media zalały bardzo obrazowe nagłówki: „Nadeszło niebieskie tsunami” (to od barw Demokratów), „Dotkliwa reprymenda”, „Początek końca”. Niektórzy europejscy komentatorzy zaczęli wieszczyć, że po przegranej Orbana na Węgrzech, Vučicia w Serbii, ale przede wszystkim teraz Trumpa, guru europejskiej prawicy, znajdzie się ona w odwrocie i wcale nie musi dojść do władzy we Francji, czy ją współtworzyć np. po wyborach w Hiszpanii.
Do pewnego stopnia skala porażki Republikanów dawała podstawę do takich rozważań. Zgodnie z danymi z 8 listopada Demokraci zdobyli w Senacie 54 miejsca, a rywale 44. W wyborach do Izby Reprezentantów – odpowiednio – 254 i 162. W 45 okręgach doszło do zmiany partii sprawującej mandat (w 43 przypadkach przeszedł on na stronę Demokratów, a w dwóch – na stronę Republikanów).
Media zwróciły też uwagę na historyczne „nowości”, jakie przyniosły wybory połówkowe. Po raz pierwszy w historii Stanów Zjednoczonych na stanowisko gubernatora wybrano czarnoskórą kobietę (w Georgii). Po raz pierwszy również przedstawicielki rdzennych mieszkańców Ameryki objęły urząd gubernatora (w Nowym Meksyku) oraz stanowisko senatora (w Minnesocie). W Senacie zasiądzie pierwszy muzułmanin (z Michigan) oraz pierwszy otwarcie homoseksualny mężczyzna (z New Hampshire). W izbie wyższej pojawił się także były paraolimpijczyk, a do Izby Reprezentantów weszła pierwsza kobieta z pokolenia Z.
W Teksasie – stanie, w którym Elon Musk wydał setki milionów dolarów na wsparcie Republikanów i w którym od trzech dekad żaden Demokrata nie wygrał wyborów na szczeblu stanowym – wybrano zarówno demokratycznego senatora, jak i demokratycznego gubernatora! W licznych komentarzach powiało nadzieją, że o wyborach dalej decydują ludzie, a nie algorytmy.
Dlaczego?
Przyczyn tej dotkliwej porażki obozu Donalda Trumpa podobno należy szukać na stacjach benzynowych. Średnia cena benzyny w USA wynosi obecnie około 4,33 USD za galon czyli o ponad 1,40 USD więcej w porównaniu do okresu sprzed wybuchu wojny z Iranem. W państwie, w którym nawet bankomaty są drive thru jest to szalenie ważny składnik domowych budżetów. Gdyby jeszcze Donald Trump w wojnie z Iranem osiągnął jakikolwiek zakładany cel, ze stuprocentową pewnością zniszczył ich potencjał wzbogacania uranu, odsunął ajatollahów od władzy, odciął kanały finansowania Hamasu i Hezbollahu, to może ceny na amerykańskich stacjach mogłyby być uznane za konieczne w tych okolicznościach. Ale nie osiągnął nic i nie widać, by to się miało zmienić.
Poza tym obiecywał zakończenie wojen, np. tej w Ukrainie w 48 godzin. I choć ciągle się chwali, że zakończył ich już osiem, to na wyborcach nie zrobiło to żadnego wrażenia. A już żenujące było to, jak podczas wiecu Partii Republikańskiej w Port Huron w stanie Michigan prezydent po raz kolejny zaatakował Norwegię. Nazwał ją “gównianym krajem”, a swoją opinię połączył wprost z żalem, że nie dostał Pokojowego Nobla od Norweskiego Komitetu.
Z pewnością część irytacji elektoratu wiązała się też z inną obietnicą Donalda Trumpa, którą może i częściowo spełnił, ale w istocie, to zamienił „ich” na „swoich”. Miał przecież „oczyścić bagno” czyli odciąć różnego rodzaju środowiska od wpływów w Waszyngtonie, na których zarabiali krocie. Tymczasem do opinii publicznej dotarły informacje o miliardach, jakie zarabiają jego akolici, nie mówiąc już o tym, że sam prezydent tylko w pierwszym roku po ponownym wyborze zarobił 2 miliardy dolarów, przecież nie z prezydenckiej pensji, bo ta jest znana i wynosi 400 000 dolarów rocznie.
Kulawa kaczka?
Od pewnego czasu w polskim języku politologicznym coraz częściej sięga się po termin „kulawa kaczka”, a po angielsku „lame duck”. Tymczasem w świecie anglosaskim znany jest od dawna. Po raz pierwszy użył go brytyjski pisarz i polityk Horacy Walpole już w 1791 roku wprowadzając go do slangu giełdowego, a oznaczał on „bankruta” lub „dłużnika” niezdolnego do spłacenia swoich zobowiązań. W USA termin ten pojawił się w 1863 roku, a użył go senator Lazarus Powell z Kentucky, opisując Sąd Skargowy (Court of Claims) jako siedzibę „kulawych kaczek” lub polityków rozbitych.
Teraz zaczęto przypisywać to określenie Donaldowi Trumpowi. Poobijany utratą Kongresu będzie do końca kadencji już tylko administrować i nie narażać siebie oraz partii na dalsze ataki. Wydaje się jednak, że to nadzieje przedwczesne. Wspomniany na początku Jeremy Shapiro z ECFR zwraca uwagę, że Donald Trump pozostaje silny do czasu, w którym ma duże poparcie i wpływy w swojej partii. A tak dzisiaj zdaniem tego analityka jest. „Wpływy te pozostają niezachwiane. Republikanie zasiadający w parlamencie muszą najpierw przetrwać prawybory wewnątrz własnej partii, zanim będą mogli ubiegać się o reelekcję w wyborach powszechnych. Dopóki baza wyborcza Trumpa pozostaje mu wierna, sprzeciwianie się prezydentowi wiąże się z oczywistym ryzykiem dla kariery politycznej – ryzykiem, na które niewielu Republikanów w Kongresie chce się zdecydować”.
Widać też, że w elektoracie Republikanów na razie sam Donald Trump nie stracił. Niemal wszyscy popierani przez niego kandydaci w tych wyborach zyskiwali, a przeciwnicy prezydenta przegrywali. „Jego znany republikański przeciwnik w Kongresie, Thomas Massie z Kentucky, przegrał w prawyborach różnicą 10 punktów procentowych z kandydatem popieranym przez Trumpa. Bill Cassidy, republikański senator z Luizjany, który w 2021 roku głosował za skazaniem Trumpa, zajął w prawyborach trzecie miejsce, uzyskując mniej niż 25% głosów. John Cornyn, wieloletni senator z Teksasu, przegrał prawybory różnicą ponad 25 punktów procentowych z kandydatem wspieranym przez Trumpa, mimo że ten był zamieszany w liczne skandale. W Indianie co najmniej pięciu z siedmiu urzędujących senatorów stanowych, którzy sprzeciwili się żądaniom Trumpa dotyczącym zmiany granic okręgów wyborczych, przegrało prawybory z kandydatami popieranymi przez byłego prezydenta”.
Warto o tym pamiętać, jak i o – jak to mówimy w Polsce – arytmetyce sejmowej. Gdy przeanalizujemy układ sił w Kongresie widzimy, że „niebieskie tsunami” nie przełożyło się na możliwości zmarginalizowania prezydenta. Odrzucenie prezydenckiego weta wymaga większości dwóch trzecich głosów w obu izbach, usunięcie prezydenta z urzędu wymaga poparcia dwóch trzecich obecnych senatorów. Z kolei uchwalenie ustawy wymaga w Senacie większości kwalifikowanej, której Partia Demokratyczna – mimo zwycięstwa w wyborach środka kadencji – nie posiada. Ta większość w zależności od głosowania to 60 lub 67 ze stu głosów. Lojalna wobec prezydenta republikańska mniejszość jest w stanie zablokować próby uchylenia decyzji Trumpa, a nawet uniemożliwić podjęcie jakichkolwiek poważniejszych działań wymierzonych w prezydenta.
Co z nami?
Jeszcze gorzej to wygląda z punktu widzenia polityki zagranicznej. Tu uprawnienia lokatora Białego Domu są bardzo obszerne i wiele decyzji może podejmować samodzielnie. Europę od wielu już lat interesują te aspekty relacji transatlantyckich, które odnoszą się do spraw bezpieczeństwa. Tu z pewnością istotnej zmiany nie będzie, bo także wśród Demokratów popularna jest koncepcja europejskiej autonomii strategicznej i przeniesienie części ciężaru odpowiedzialności za bezpieczeństwo na naszą stronę. Warto tu przywołać choćby senatora Chrisa Murphy’ego, który podczas przesłuchania w podkomisji Senatu ds. stosunków zagranicznych we wrześniu 2025 roku mówił: „Wierzę w traktat NATO, wierzę w artykuł 5., ale uważam również, że nadszedł najwyższy czas, aby członkowie NATO po drugiej stronie Atlantyku wzięli na siebie większą odpowiedzialność za wspólną obronę”.
Analitycy zakończonej właśnie kampanii wyborczej zauważyli, że Europa niemal w ogóle nie pojawiała się w niej ani w wywiadach telewizyjnych, ani wystąpieniach publicznych czy wpisach na platformach społecznościowych. Nawet wojna w Ukrainie oraz hybrydowe zagrożenia ze strony Rosji zeszły na dalszy plan w debatach o polityce zagranicznej, a zdominowały ją kwestie związane z Chinami, Iranem, Izraelem czy Wenezuelą.
W najważniejszej dla Europy sprawie, czyli pomocy Ukrainie, Demokraci nie stanowią monolitu. Oczywiście popierają jej niepodległość, wykorzystanie amerykańskich gwarancji bezpieczeństwa po zakończeniu wojny, ale już w kwestii naciskania na Rosję można znaleźć różnice. Wspomniany Chris Murphy i jego kolega senator ze stanu Giorgia Jon Ossoff byli sceptyczni co do słynnej ustawy „Sanctioning Russia Act of 2026” autorstwa Lindsey O. Grahama, która zakładała możliwość podniesienia ceł nawet do 100% dla pięciu największych zagranicznych odbiorców rosyjskich surowców energetycznych. A tacy senatorowie jak Mark Kelly i Ruben Gallego bez wahań popierali ten projekt.
Gdy to wszystko połączymy z dużymi prerogatywami prezydenta w polityce zagranicznej możemy szybko być rozczarowani, bo wiele się nie zmieni. Co więcej, pojawiły się głosy, że może być … gorzej. Jak donosił po wyborach portal POLITICO: „Byłoby błędem, gdyby Europejczycy zakładali, że relacje transatlantyckie staną się cieplejsze” – cytując Wolfganga Ischingera, niemieckiego dyplomatę, który przez lata kierował prestiżową Monachijską Konferencją Bezpieczeństwa. Jego zdaniem „stanie się dokładnie odwrotnie”. Ten doświadczony dyplomata radzi, by „zachować powściągliwość i unikać dawania Białemu Domowi jakiegokolwiek pretekstu do gniewu wobec Europy”.
Co robić?
Z pewnością trzeba pamiętać, że dwa lata do dużo, a nieprzewidywalność Donalda Trumpa nie raz da znać o sobie. Mówi się, że blokowany na politycznym rynku wewnętrznym będzie starał się dać ujście swoim frustracjom na arenie międzynarodowej. I nie musi to być tylko Komitet Noblowski. Poza tym, nawet jeśli jakoś przetrwamy ten czas, to warto pamiętać, że wraz z wyprowadzką Donalda Trumpa z Białego Domu „trumpizm” i ruch MAGA nie znikną. Zdaje sobie sprawę z tego także Partia Demokratyczna, która zrozumiała, że era „po Obamie” i „po Bidenie” definitywnie wymaga nowego podejścia. Także w stosunkach transatlantyckich, które jak zauważa Dr Célia Belin z ECFR „nie są już dziedzictwem, które mają obowiązek pielęgnować”. Trzeba zatem prowadzić intensywny dialog z Demokratami, by maksymalnie wpływać na ich doktrynę na nowe czasy.
Trzeba też skorzystać z wyników tych wyborów w USA w budowaniu strategii wyborczych w europejskich krajach. Nie wszystko da się przenosić na każdy grunt przez „kopiuj – wklej”, ale warto pewne pomysły przynajmniej przeanalizować. Poza tym pojawił się nowy element: z pewnością dotychczasowe poparcie dla antyeuropejskich formacji w Europie przez Donalda Trumpa będzie dla nich obciążeniem. Nie tylko symbolizuje on dzisiaj przegranego w USA. Europejczycy też wiedzą, skąd są wysokie ceny na stacjach benzynowych. Liderzy AfD, VOX-u czy Zgromadzenia Narodowego już chętnie nie będą chwalić się bliskimi relacjami z MAGA. Warto zwrócić uwagę na wpis 4 listopada Radosława Sikorskiego, który odnosząc się do polityków polskiej prawicy i ich reakcji po porażce Republikanów, napisał na X: „Zaprawdę powiadam Wam, zanim kur zapieje, trzy razy się go wyprą”. No zobaczymy. Ale ciekawe i trudne czasy się na pewno nie zakończyły.
Maciej Zakrocki
