„Oskar Zięta. Proces” to przygotowana pod patronatem BCC przekrojowa wystawa podsumowująca dwie dekady rozwoju jednej z najbardziej rozpoznawalnych polskich kreacji na styku designu, sztuki, inżynierii i technologii. Ekspozycja prowadzi przez świat Zięty od pierwszych eksperymentów z cienkościennym metalem i narodzin autorskiej technologii FiDU, przez ikoniczny stołek Plopp, najlżejsze krzesło świata Ultraleggera oraz wielkoskalowe realizacje, takie jak Nawa, Whispers i Hempel, aż po najnowsze badania Oskara Zięty nad mobilnością i pojazd-narzędzie Ultre™. Oskar Zięta jest również autorem statuetki wręczanej laureatom konkursu Wizjoner Polskiej Gospodarki im. Marka Goliszewskiego.
FiDU – technologia i artystyczne medium
Wystawa nie jest klasyczną retrospektywą. Poszczególne obiekty i realizacje nie zostały ułożone wyłącznie chronologicznie, lecz jako kolejne etapy jednego, nieustannie rozwijającego się procesu badawczego. Procesu, w którym deformacja materiału staje się narzędziem projektowania, technologia medium artystycznym, a rzeźba – laboratorium dla nowych rozwiązań konstrukcyjnych. Kręgosłupem ekspozycji jest stół badawczo-rozwojowy, przy którym spotykają się pewność i eksperyment, chaos i precyzja, rzemiosło i robotyka. To właśnie wokół niego rozwija się opowieść o technologii FiDU – od jej pierwszych eksperymentów po współczesne zastosowania.
Szczególne miejsce w procesie Zięty zajmuje stołek Plopp, czyli Polski Ludowy Obiekt Pompowany Powietrzem. Jeden z najbardziej rozpoznawalnych obiektów projektanta będzie można doświadczyć nie tylko jako znajomą formę, lecz także poprzez całą historię jego powstawania. Pokazane zostaną wcześniejsze prototypy, modele oraz kolejne stadia deformacji – dokumentujące moment, w którym pozorny „błąd” materiału stał się początkiem nowego języka projektowego. Wystawa pokazuje więc nie tylko, co powstało, ale jak powstało.
Manifesty, konstrukcje, rzeźby i historie
Proces będzie można prześledzić również w skali architektonicznej. W ekspozycji znajdą się stalowe profile stanowiące fundament instalacji Blow & Roll, zaprezentowanej w 2010 roku w Victoria and Albert Museum w Londynie. Już przez witryny IWP dostrzec będzie można ławkę Whispers – która symbolicznie, po 15 latach, stanowi klamrę londyńskich projektów Zięty. Ławka, jako część instalacji Whispers, powróciła do Londynu, otwierając London Festival of Architecture 2025. Od tamtej pory projekt rozpoczął własną międzynarodową podróż, m.in. przez ICFF w Nowym Jorku czy Maison&Objet w Paryżu. Obiekty z serii Whispers pokazują, jak eksperymentalna technologia może przechodzić między skalami, miejscami i dyscyplinami, zachowując ciągłość jednego procesu.
Projektowanie ultralekkiej i monomateriałowej przyszłości
Historia „procesu Zięty” opiera się na kilku konsekwentnie rozwijanych ideach: stabilności, ultralekkości, monomateriałowości. Zięta nieustannie optymalizuje relację pomiędzy ilością materiału, jego masą i wytrzymałością. Ultraleggera – aluminiowe krzesło ważące zaledwie 1,66 kg i zdolne przenieść obciążenie 1,2 tony – staje się jednym z najbardziej czytelnych manifestów tej filozofii, filozofii nieustannego odejmowania. FiDU pozwala natomiast deformować płaskie metalowe membrany w przestrzenne, stabilne formy, współpracując z materiałem i wykorzystując właściwości materiału – co Zięta nazywa kontrolowaną utratą kontroli.
Najdalej wysuniętym dziś punktem tej trajektorii jest pojazd Ultre™. Po raz pierwszy na wystawie poświęconej równolegle designowi i sztuce zostanie zaprezentowany pojazd będący rezultatem wieloletnich badań Zięty nad nową mobilnością. Projekt Ultre™ Mobility pokazuje, że zasady rozwijane pierwotnie na potrzeby obiektów użytkowych mogą zostać przeskalowane do konstrukcji pojazdu. To kolejny etap tej samej historii – od deformowanego metalowego stołka do ultralekkiej ramy samochodu. Mikropojazd Ultre™ debiutował wcześniej podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego 2025; prezentacja w IWP po raz pierwszy umieszcza go w bezpośrednim dialogu z dorobkiem artystycznym i projektowym Zięty.
Obiekt, forma, funkcja, czas
Oś wystawy prowadzi od materiału, przez proces i technologię, do ekspansji. Od eksperymentu do systemu. Od obiektu do architektury, od architektury do konstrukcji, od konstrukcji do mobilności. Całość tworzy podróż przez różnorodne obszary twórczości, którym trudno nadać jednoznaczną chronologię – ponieważ każdy projekt wynika z poprzedniego, czasem dopiero po kilku latach. Wszystko spaja fascynacja materiałem oraz pasja do tworzenia konstrukcji szytych na miarę z metalu.
Jeszcze nigdy technologia FiDU nie uchyliła przed zwiedzającymi tylu tajemnic. Zamiast prezentować wyłącznie rezultaty, wystawa „Oskar Zięta. Proces” odsłania zaplecze ich powstawania: prototypy, modele, szkice, profile, przekroje, próby i wspomnienia. Zięta pokazuje technologię nie jako zamknięte rozwiązanie, lecz jako żywy proces – wciąż poddawany eksperymentom, przeskalowywany i konfrontowany z nowymi wyzwaniami.
Proces i Warszawski Tydzień Designu
Termin ekspozycji „Oskar Zięta. Proces”, 19–29 października 2026, przypada na okres Warsaw Home i Warsaw Design Week, co dodatkowo wzmacnia jej potencjał jako miejsca spotkania międzynarodowego środowiska projektowego, architektonicznego, technologicznego i biznesowego. Wystawa w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego ma być nie tylko podsumowaniem dwóch dekad pracy Zięty i rozwoju FiDU, lecz także spojrzeniem w przyszłość – na to, co dzieje się, gdy konsekwentnie rozwijana idea przestaje mieścić się w granicach jednej dyscypliny.
