Nie można doprowadzić do sytuacji, w której w celu ograniczenia patologii płacowych w służbie zdrowia ograniczymy jednocześnie zdolność podmiotów leczniczych do zapewnienia personelu i udzielania świadczeń –konkluduje Komisja Zdrowia i Rynku Aptecznego BCC po posiedzeniu Trójstronnego Zespołu do Spraw Ochrony Zdrowia 6 sierpnia 2026 r.
Ministerstwo Zdrowia przedstawiło 24 lipca projekt ustawy (nr UD439), która w założeniu ma przeciwdziałać niedoborom kadrowym i nadmiernej konkurencji płacowej pomiędzy świadczeniodawcami, poprawić bezpieczeństwo pacjentów oraz ograniczyć wzrost kosztów świadczeń finansowanych ze środków publicznych.
Najważniejsze rozwiązania projektu
- Ograniczenie łącznego wymiaru zatrudnienia osoby wykonującej zawód medyczny do równowartości dwóch pełnych etatów. Podjęcie zatrudnienia u kolejnego świadczeniodawcy szpitalnego będzie w określonych sytuacjach uzależnione od zgody kierownika pierwszego podmiotu.
- Wprowadzenie ustawowych limitów wynagrodzenia za świadczenia finansowane przez NFZ. Ministerstwo proponuje m.in. zakaz ustalania wynagrodzenia jako procentu wartości kontraktu z NFZ, maksymalną stawkę godzinową przy umowach cywilnoprawnych odpowiadającą 1/20 minimalnego wynagrodzenia oraz górne ograniczenie miesięcznego wynagrodzenia – do 16-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę przy maksymalnym dopuszczalnym wymiarze aktywności zawodowej.
- Znacznie bardziej szczegółowe ewidencjonowanie czasu pracy i grafików personelu.
- Wygaśnięcie z mocy prawa – 31 grudnia 2026 r. – umów niedostosowanych do nowych zasad.
- Rozszerzenie kompetencji kontrolnych NFZ. Również wobec podmiotów leczniczych działających w sektorze komercyjnym, jeżeli informacje te mają służyć weryfikacji rzeczywistej dostępności personelu w systemie finansowanym ze środków publicznych. NFZ w tym celu zwiększy zatrudnienie o ponad 400 osób.
Ocena z perspektywy BCC
– Cele dotyczące bezpieczeństwa pacjentów, prawidłowego gospodarowania środkami publicznymi oraz eliminowania rzeczywistych patologii należy uznać za uzasadnione. Nie oznacza to jednak, że każda metoda służąca osiągnięciu tych celów jest właściwa. Z punktu widzenia BCC szczególnej analizy wymagają rozwiązania ingerujące w swobodę działalności gospodarczej, swobodę kontraktowania, istniejące stosunki prawne oraz możliwość racjonalnego zarządzania personelem medycznym – mówi Michał Modro, radca prawny, Przewodniczący Komisji Zdrowia i Rynku Aptecznego BCC, który brał udział w posiedzeniu komisji trójstronnej.
Problem projektu polega przede wszystkim na tym, że próbuje on administracyjnie uregulować rynek, który charakteryzuje się rzeczywistym i istotnym niedoborem specjalistów. Po pierwsze: limit dwóch etatów nie tworzy nowych kadr. Po drugie: konieczne jest rozstrzygnięcie problemu istniejących umów, np. czy rozwiązanie dotyczy również umów o pracę, albo czy wygaśnie cała umowa, czy wyłącznie część odnosząca się do świadczeń finansowanych przez NFZ itd. Po trzecie: budzi wątpliwości, że kierownik jednego podmiotu leczniczego uzyskuje faktyczny wpływ na możliwość podjęcia pracy w konkurencyjnym podmiocie. Projekt powinien precyzyjnie określać, który podmiot jest „pierwszym” świadczeniodawcą, czy jakie są przesłanki odmowy.
Michał Modro zwraca też uwagę, że podwykonawstwo nie może zostać utożsamione z obchodzeniem prawa.
Stanowisko rekomendowane Komisji Zdrowia i Rynku Aptecznego BCC
Komisja nie kwestionuje potrzeby racjonalizacji wydatków publicznych oraz przeciwdziałania rzeczywistym nadużyciom, ale jednocześnie wskazuje, że projekt UD439 wymaga dalszych, pogłębionych konsultacji. Zmiany o takiej skali nie powinny być oceniane wyłącznie jako sposób ograniczenia tzw. kominów płacowych.
Z tego względu BCC powinien postulować: 1) wydłużenie i rzeczywiste przeprowadzenie konsultacji projektu; 2) przygotowanie analizy wpływu limitu zatrudnienia na dostępność świadczeń w poszczególnych specjalizacjach i regionach; 3) stworzenie odpowiednio długiego okresu przejściowego dla obowiązujących umów 4) rezygnację z automatycznego wygaszania stosunków prawnych bez odpowiednich zabezpieczeń; 5) precyzyjne uregulowanie procedury wyrażania zgody na dodatkowe zatrudnienie; 6) jednoznaczne rozdzielenie działalności finansowanej ze środków NFZ od działalności stricte komercyjnej; 7) ochronę prawidłowych modeli podwykonawstwa medycznego; 8) precyzyjne ograniczenie kompetencji kontrolnych NFZ wobec podmiotów komercyjnych; 9) zapewnienie przedsiębiorcom odpowiednich gwarancji proceduralnych w postępowaniach kontrolnych i weryfikacyjnych; 10) ocenę zgodności projektowanych rozwiązań z konstytucyjną zasadą proporcjonalności, ochroną praw nabytych i interesów w toku oraz swobodą działalności gospodarczej.
– Największym problemem polskiej ochrony zdrowia pozostają ograniczone zasoby kadrowe. Nie rozwiąże się tego wyłącznie poprzez administracyjne ograniczenie liczby miejsc pracy, wysokości wynagrodzeń oraz zwiększenie liczby kontroli. Dlatego BCC powinien opowiadać się za rozwiązaniami, które łączą racjonalność wydatkowania środków publicznych z ochroną przedsiębiorczości, stabilności stosunków prawnych oraz rzeczywistej dostępności świadczeń dla pacjentów – mówi Michał Modro.
